วรรณยุกต์ไทย วรรณยุกต์ หมายถึง เครื่องหมายที่แสดงเสียงสูง ต่ำ ของคำในภาษาไทย มี ๔ รูป คือ
| เอก | โท | ตรี | จัตวา |
|---|---|---|---|
| ่ | ้ | ๊ | ๋ |
ในภาษาไทยคำทุกคำเมื่อใส่วรรณยุกต์เข้าไปแล้ว จะทำให้อ่านออกเสียงต่างกัน และความหมายของคำก็จะเปลี่ยนไปด้วย เช่น
| คำ | ่ (เอก) |
้ (โท) |
๊ (ตรี) |
๋ (จัตวา) |
|---|---|---|---|---|
| ตี | ตี่ | ตี้ | ตี๊ | ตี๋ |
| ปา | ป่า | ป้า | ป๊า | ป๋า |
| เกา | เก่า | เก้า | เก๊า | เก๋า |
| อาน | อ่าน | อ้าน | อ๊าน | อ๋าน |
วรรณยุกต์ไทย อักษรกลาง อักษรสูง และอักษรต่ำ
วรรณยุกต์ไทย อักษรไทยแบ่งตามการออกเสียงเป็น ๓ หมู่ หรือเป็นระบบไตรยางศ์ได้ดังนี้
- อักษรกลาง มี ๙ ตัว ได้แก่
- ก จ ฎ ฏ ด ต บ ป อ
- อักษรสูง มี ๑๑ ตัว ได้แก่
- ข ฃ ฉ ฐ ถ ผ ฝ ศ ษ ส ห
- อักษรต่ำ มี ๒๔ ตัว ได้แก่
- ค ฅ ฆ ง ช ซ ฌ ญ ฑ ฒ ณ ท ธ น พ ฟ ภ ม ย ร ล ว ฬ ฮ
อักษรต่ำคู่ คืออักษรต่ำที่มีเสียงคู่กับอักษรสูง มี ๑๔ ตัว ๗ เสียง ได้แก่- ค, ฅ, ฆ (ข,ฃ) ช, ฌ (ฉ) ซ (ศ, ษ, ส) ฑ, ฒ, ท, ธ (ฐ, ถ) พ, ภ (ผ) ฟ (ฝ) และ ฮ (ห)
- อักษรต่ำเดี่ยว คืออักษรต่ำที่ไม่มีเสียงคู่กับอักษรสูง มีทั้งสิ้น ๑๐ ตัว ได้แก่
- ง, ญ, ณ, น, ม, ย, ร, ล, ว และ ฬ
การผันอักษรกลาง อักษรสูง และอักษรต่ำ
อักษรกลาง
- อักษรกลาง พื้นเสียงเป็นเสียงสามัญ ผันได้ครบทั้ง ๕ เสียง คือ ผันด้วยวรรณยุกต์เอกเป็นเสียงเอก ผันด้วยวรรณยุกต์โทเป็นเสียงโท ผันด้วยวรรณยุกต์ตรีเป็นเสียงตรี ผันด้วยวรรณยุกต์จัตวาเป็นเสียงจัตวา เช่น
| คำ | (สามัญ) | ่ (เอก) |
้ (โท) |
๊ (ตรี) |
๋ (จัตวา) |
|---|---|---|---|---|---|
| ปู | ปู (ยศตรี) |
ปู่ (ยศเอก) |
ปู้ (ยศโท) |
ปู๊ (ยศตรี) |
ปู๋ (ยศจัตวา) |
| จา | จา (ยศตรี) |
จ่า (ยศเอก) |
จ้า (ยศโท) |
จ๊า (ยศตรี) |
จ๋า (ยศจัตวา) |
| อา | อา (ยศตรี) |
อ่า (ยศเอก) |
อ้า (ยศโท) |
อ๊า (ยศตรี) |
อ๋า (ยศจัตวา) |
| ไก | ไก (ยศตรี) |
ไก่ (ยศเอก) |
ไก้ (ยศโท) |
ไก๊ (ยศตรี) |
ไก๋ (ยศจัตวา) |
แต่ถ้าเป็นคำตาย จะผันได้แค่ ๔ เสียง คือ เสียงเอก เสียงโท เสียงตรี และเสียงจัตวา เช่น
| คำ | (สามัญ) | ่ (เอก) |
้ (โท) |
๊ (ตร) |
๋ (จัตวา) |
|---|---|---|---|---|---|
| กัด | – | กัด (ยศจัตวา) |
กั้ด (ยศโท) |
กั๊ด (ยศตรี) |
กั๋ด (ยศจัตวา) |
| จาก | – | จาก (ยศจัตวา) |
จ้าก (ยศโท) |
จ๊าก (ยศตรี) |
จ๋าก (ยศจัตวา) |
| อาบ | – | อาบ (ยศจัตวา) |
อ้าบ (ยศโท) |
อ๊าบ (ยศตรี) |
อ๋าบ (ยศจัตวา) |
| บีบ | – | บีบ (ยศจัตวา) |
บี้บ (ยศโท) |
บี๊บ (ยศตรี) |
บี๋บ (ยศจัตวา) |
อักษรสูง
- อักษรสูง พื้นเสียงเป็นเสียงจัตวา ผันด้วยวรรณยุกต์เอกเป็นเสียงเอก ผันด้วยวรรณยุกต์โทเป็นเสียงโท เช่น
| คำ | (สามัญ) | ่ (เอก) |
้ (โท) |
๊ (ตรี) |
๋ (จัตวา) |
|---|---|---|---|---|---|
| ไข | – | ไข่ (ยศเอก) |
ไข้ (ยศโท) |
– | ไข (ยศตรี) |
| ขา | – | ข่า (ยศเอก) |
ข้า (ยศโท) |
– | ขา (ยศตรี) |
| ผึง | – | ผึ่ง (ยศเอก) |
ผึ้ง (ยศโท) |
– | ผึง (ยศตรี) |
| ฝาย | – | ฝ่าย (ยศเอก) |
ฝ้าย (ยศโท) |
– | ฝาย (ยศตรี) |
แต่ถ้าเป็นคำตาย จะผันได้แค่ ๒ เสียง คือ เสียงเอก และเสียงโท เช่น
| คำ | (สามัญ) | ่ (เอก) |
้ (โท) |
๊ (ตรี) |
๋ (จัตวา) |
|---|---|---|---|---|---|
| ขัด | – | ขัด (ยศจัตวา) |
ขั้ด (ยศโท) |
– | – |
| ผิด | – | ผิด (ยศจัตวา) |
ผิ้ด (ยศโท) |
– | – |
| สาบ | – | สาบ (ยศจัตวา) |
ส้าบ (ยศโท) |
– | – |
| ฝาก | – | ฝาก (ยศจัตวา) |
ฝ้าก (ยศโท) |
– | – |
อักษรต่ำ
- อักษรต่ำ พื้นเสียงเป็นเสียงสามัญ ผันด้วยวรรณยุกต์เอกเป็นเสียงโท ผันด้วยวรรณยุกต์โทเป็นเสียงตรี เช่น
| คำ | (สามัญ) | ่ (เอก) |
้ (โท) |
๊ (ตรี) |
๋ (จัตวา) |
|---|---|---|---|---|---|
| ทา | ทา (ยศตรี) |
– | ท่า (ยศตรี) |
ท้า | – |
| ลม | ลม (ยศตรี) |
– | ล่ม (ยศเอก) |
ล้ม (ยศโท) |
– |
| รอง | รอง (ยศตรี) |
– | ร่อง (ยศเอก) |
ร้อง (ยศโท) |
– |
| งาว | งาว (ยศตรี) |
– | ง่าว (ยศเอก) |
ง้าว (ยศโท) |
– |
แต่ถ้าเป็นคำตาย จะผันได้แค่ ๒ เสียง คือ เสียงตรีกับเสียงโทในสระสั้น และเสียงโทกับเสียงตรีในสระยาว เช่น
| คำ | (สามัญ) | ่ (เอก) |
้ (โท) |
๊ (ตรี) |
๋ (จัตวา) |
|---|---|---|---|---|---|
| คะ | – | – | ค่ะ (ยศเอก) |
คะ (ยศเอก) |
– |
| งะ | – | – | ง่ะ (ยศเอก) |
งะ (ยศเอก) |
– |
| คาด | – | – | คาด (ยศจัตวา) |
ค้าด (ยศโท) |
– |
| งาด | – | – | งาด (ยศจัตวา) |
ง้าด (ยศโท) |
การผันเสียงวรรณยุกต์
โดยทั่วไปเสียงพยางค์หนึ่งในภาษาไทย สามารถผันได้ 5 เสียงวรรณยุกต์ แต่ในภาษาเขียน จะมีกฎเกณฑ์การผันที่ตายตัว ดังนี้
| หมู่อักษร-คำเป็นคำตาย | เสียงสามัญ | เสียงเอก | เสียงโท | เสียงตรี | เสียงจัตวา |
|---|---|---|---|---|---|
| อักษรกลาง คำเป็น | กา | ก่า | ก้า | ก๊า | ก๋า |
| อักษรกลาง คำตาย สระสั้น | – | กะ | ก้ะ | ก๊ะ | ก๋ะ |
| อักษรกลาง คำตาย สระยาว | – | กาบ | ก้าบ | ก๊าบ | ก๋าบ |
| อักษรสูง คำเป็น | – | ข่า | ข้า | – | ขา |
| อักษรสูง คำตาย สระสั้น | – | ขะ | ข้ะ | – | – |
| อักษรสูง คำตาย สระยาว | – | ขาบ | ข้าบ | – | – |
| อักษรต่ำ คำเป็น | คา | – | ค่า | ค้า | – |
| อักษรต่ำ คำตาย สระสั้น | – | – | ค่ะ | คะ | ค๋ะ |
| อักษรต่ำ คำตาย สระยาว | – | – | คาบ | ค้าบ | ค๋าบ |
คำตายของอักษรกลางและอักษรสูง ไม่ว่าสระจะเป็นเสียงสั้นหรือเสียงยาวก็ผันวรรณยุกต์ตามรูปแบบเดียวกัน เว้นแต่คำตายของอักษรต่ำ เมื่อเป็นสระเสียงสั้นหรือเสียงยาวจะผันคนละแบบ
อักษรต่ำและอักษรสูงไม่สามารถผันให้ครบ 5 เสียงได้ จึงมักจะใช้อักษรเสียงเดียวกันจากอีกหมู่หนึ่งมาใช้เป็นอักษรนำ โดยมีอักษรสูงนำ (ยกเว้นอักษร อ ซึ่งเป็นอักษรกลาง สามารถนำ อักษร ย ได้) เช่น นา หน่า น่า น้า หนา, มี หมี่ มี่ มี้ หมี วรรณยุกต์ไทย